Đánh giá theo kết quả: thước đo mới cho tổ chức trung gian trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhóm tác giả TS. Phạm Hồng Quách (Viện Thống kê và Đánh giá khoa học, Bộ KH&CN), TS. Hoàng Xuân Cường và TS. Lê Công Thanh chỉ ra một điểm nghẽn quen thuộc: các tổ chức trung gian trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo – vườn ươm, tổ chức thúc đẩy kinh doanh, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp – vẫn được đánh giá chủ yếu bằng chỉ số đầu vào mang tính hình thức như số hội thảo, diện tích cho thuê, số hồ sơ tiếp nhận.

Theo bài viết, giá trị cốt lõi của một tổ chức trung gian là tạo ra doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng, thương mại hoá được kết quả nghiên cứu và đóng góp giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Nghị quyết 57-NQ/TW với chủ trương lấy hiệu quả thực tế làm thước đo đòi hỏi chuyển đánh giá sang kết quả và tác động.

Thước đo theo chuẩn quốc tế

Bài viết dẫn bộ KPI của UBI Global (Thụy Điển), chia ba nhóm giá trị:

Kinh nghiệm Hoa Kỳ, Israel, Singapore được dẫn để minh hoạ: “kết quả” được định nghĩa rõ bằng giá trị doanh nghiệp tạo ra, khả năng thu hút vốn tư nhân đối ứng và tỷ lệ công nghệ được li-xăng thành công.

Hành lang pháp lý trong nước đã sẵn sàng

• Nghị quyết 57-NQ/TW: chấp nhận rủi ro, đặt các chỉ tiêu định lượng đến 2030 (đóng góp TFP, chi R&D, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số, thứ hạng GII).

• Nghị định 264/2025/NĐ-CP về quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và địa phương: đánh giá hiệu quả trên toàn danh mục trong một chu kỳ đầu tư, không đòi bảo toàn vốn từng dự án.

• Quyết định 2244/QĐ-TTg (13/10/2025): bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả của KH,CN, ĐMST và chuyển đổi số đối với phát triển kinh tế – xã hội, với các nhóm kết quả nghiên cứu, chuyển giao – ứng dụng, hiệu quả kinh tế và hiệu quả với doanh nghiệp.

• Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 (hiệu lực 01/4/2026): quyền SHTT là tài sản có thể định giá, góp vốn, thế chấp – mở đường để định lượng “kết quả”.

Năm điểm nghẽn và hướng gỡ

• Định giá tài sản trí tuệ còn cảm tính, thiếu chuẩn mực và dữ liệu giao dịch.

• Quản trị tổ chức trung gian công lập vẫn theo cơ chế đơn vị sự nghiệp, phụ thuộc ngân sách; đề xuất khoán theo đầu ra, tăng tự chủ, mời khu vực tư nhân tham gia điều hành.

• Dữ liệu phân tán, chưa chuẩn hoá; đề xuất nền tảng dữ liệu đánh giá đồng bộ với QĐ 2244, định danh startup và kết quả nghiên cứu, bảng điều khiển (dashboard) cho nhà quản lý.

• Kết quả đánh giá chưa gắn với phân bổ nguồn lực; đề xuất ngân sách theo hiệu quả, đặt hàng – khoán theo kết quả, công khai một số chỉ số.

• Cơ chế chia sẻ lợi ích khi thương mại hoá chưa rõ, làm giảm động lực hình thành doanh nghiệp spin-off.

Liên hệ với đánh giá theo QĐ 1969

Các đề xuất trên trùng khớp với cách QĐ 1969/QĐ-BKHCN nhìn mọi đối tượng đánh giá theo chuỗi Đầu vào – Đầu ra – Kết quả – Tác động (IOOI). Khi địa phương đánh giá chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, chính sách ưu đãi hay tổ chức KH&CN công lập, câu hỏi quyết định không phải “đã chi bao nhiêu, tổ chức bao nhiêu hoạt động” mà là “đã tạo ra bao nhiêu doanh nghiệp, sản phẩm, giá trị”.

Đánh giá theo kết quả chỉ khả thi khi dữ liệu kết quả được thu thập ngay từ đầu, có định danh và có minh chứng.

STIView đồng hành như thế nào

STIView – nền tảng của Viện Chiến lược Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (STI) – được thiết kế theo đúng hướng “dữ liệu và minh chứng trước”: bộ chỉ tiêu theo năm, theo kỳ, có baseline và phân tầng IOOI; hồ sơ minh chứng gắn từng chỉ số; khảo sát doanh nghiệp, đối tượng thụ hưởng để đo kết quả – tác động mà số liệu hành chính chưa có; và bảng tổng hợp cho lãnh đạo Sở theo dõi, phê duyệt công bố kết quả.